Giriş:
Hukuk evreninde yer alan bir kavramın, olgusal dünyadaki görünümleri, aynı zamanda hukuki kavramların yaşayan hayatla ilişkisine tanıklık etmektir. Kavramların meydana getirdiği hukuki işlemler, çoğu zaman gündelik hayatta prosedür gereği doldurulması gereken bir evrak ya da imza olarak görülmektedir. Ancak bu işlemler kişilerin yaşamına doğrudan etki etmektedir.
A. Maddi Vakıa:
Tüp bebek tedavilerinde, eşlerden alınan sperm ve yumurtalığın birleştirilerek dondurulması ve tıbben uygun zamanın tespit edilmesi sonucunda transfer edilmesi söz konusudur. Eşler evliliklerinde bir sorun yokken tüp bebek tedavisi görerek, sperm ve yumurtalarının alınmasına ve birleştirilmesine muvafakat etmişler, hastane ile görüşme esnasında ve sonrasında doku verdiklerine dair taraflara belge imzalatılmış ardından bir yıl içinde istedikleri vakit embriyo transfer işlemini yapabileceklerini, bunun için her iki tarafın rızasının gerektiğini, taraflara bilgi verilmeden transferin yapılamayacağı sözlü olarak taahhüd edilmiştir.
Sonrasında eşler boşanma aşamasına gelmiş ve fakat davanın devam ettiği süreçte, erkek eş, kendisinden habersiz biçimde, transfer işleminin yapıldığını ve eşinin hamile olduğunu, hastaneden cep telefonuna gönderilen bir sms ile öğrenmiştir. Erkek eş, hastaneye ulaşıp bu hususu sormuş, kadın eşin, kendisi yerine imza atarak, transfer işlemine rıza gösterdiğini öğrenmiştir.
B. Olayın Hukuki Değerlendirilmesi:
Bir tıbbi müdahaleyi hukuka uygun hale getiren, müdahale edilen kişinin buna uygun rızasıdır.Bu doğrultuda olaya ilişkin, Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik, Hasta Hakları Yönetmeliği, Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun, hastanın muvafakatini, tıbbi müdahale için zorunlu bir unsur olarak düzenlemiştir.Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik'in 18,19,28 maddeleri transfer işlemi için gereken Muvafakat Formunu ve babanın açık rızasının bulunması gerektiğini açıkça düzenlemiştir.
Olayda yalnız, tedavinin ilk aşamasında çiftten alınan sperm ve yumurtanın birleştirilmesi için muvafakat mevcuttur. Ancak kanunun ve yönetmeliğin açık hükümlerine rağmen ilk işlemden sonraki embriyonun transferi işlemi için davacı baba adayının rızası bulunmamaktadır. Bu husus ise açıkça tıbbi müdahalenin hukuka aykırı olduğunu ortaya koymaktadır. Hastanenin, davacı baba adayının rızasını aramamış olması kusurun oluşması için yeterlidir.
Üstelik bu husus, boşanma aşamasına gelen eşlerin arasındaki güvensizliği tetikleyerek, evliliğin sona ermesinde bir etken olmuştur.
Hastanenin salt bir evrak ihmalinden ibaret olmayan bu kusurlu davranışı, müvekkil ile ayrılık aşamasındaki eşinin evliliklerinin çözünmek üzere olduğu, çalkantılı bir dönemde, baba olup olmama kararı hiçe sayılan müvekkilin iradesini, rızasının aranmadığı ve formda imzasının bulunmadığı transfer işleminin yapıldığı gün örselemiştir.
Söz konusu hastanenin bir hayat dünyaya getirmek bakımından üzerine düşen büyük sorumluluk düşünüldüğünde bu ihmali davranışın nasıl telafi edilemeyecek sonuçlar doğurabileceği açıktır. Bu bakımdan tazminatın sadece zararı telafi etme işlevi değil, bu gibi olayların yaşanmasını önleme ve caydırıcılık işlevi de göz önünde bulundurulmalıdır.
C. Sonuç:
Baba adayının rızasını önemsemeyip, anne adayının muvafakati ile yetinerek, transfer işlemi yapan hastanenin kusurlu olduğuna şüphe yoktur. En başta sözünü ettiğimiz gibi, hukuki işlemin tarafları dahi, hukuksal sonuçlar doğuracak irade beyanlarını basit bir prosedür olarak görebilmektedir. Ancak her işlemin hukuk evreninde hüküm ve sonuç doğurması yanında, maddi gerçeklikte de bir karşılığı vardır.
Bu olayda, basit bir imza olarak görülen işlem, eşlerin evliliklerinin sonlanmasını etkileyen bir faktöre dönüşmüş ve hastanenin tazminat ödemesi sonucunu doğurmuştur.
Not:
Bu bölümdeki analizlere konu vakıalar, avukatın sır saklama yükümlülüğü gereğince kurgusallaştırılmış ve anonimleştirilmiştir. Hiçbiri, herhangi bir vakıa için hukuki mütalaa biçiminde yorumlanıp, kullanılamaz.
Comments